Builder

Bir burger dükkânında sipariş verdiğinizi düşünün. Garson size tek seferde "Ekmek, köfte, peynir, marul, domates, turşu, soğan, sos istiyor musunuz, evet mi hayır mı?" diye 10 soruyu aynı anda sormaz.

Bunun yerine adım adım ilerlersiniz: "Ekmek tam buğday olsun. Köfte duble. Peynir ekle. Soğan istemiyorum." Sonunda "Tamam, hazırla" dersiniz ve burgeriniz gelir.

Bir de "usta" var

Menüde hazır seçenekler de var: "Klasik Burger" dediğinizde usta, aynı adımları her seferinde aynı sırayla uygular. Siz adımları tek tek söylemek zorunda kalmazsınız.

Bir ev inşaatı da böyledir: önce temel, sonra duvarlar, sonra çatı, en son boya. Havuzlu da yapabilirsiniz, havuzsuz da. Aynı süreç, farklı sonuçlar.

Builder, nesne oluşturma kodunu nesnenin kendisinden ayırarak ayrı bir builder nesnesine taşır. Nesne, bir dizi adım (metot çağrısı) ile yapılandırılır ve en sonda Build() ile elde edilir.

Çözdüğü problem: Teleskopik constructor

new Pizza("büyük", true, false, true, null, 2, false) gibi bir çağrıda hangi parametrenin ne olduğunu anlamak imkânsızdır. Opsiyonel parametre sayısı arttıkça constructor'lar çoğalır ve okunabilirlik çöker.

Katılımcılar

• Builder: Oluşturma adımlarını tanımlar.
• ConcreteBuilder: Adımları uygular ve sonucu döndürür.
• Product: Oluşturulan karmaşık nesne.
• Director (opsiyonel): Adımları belirli bir sırayla çağırarak hazır konfigürasyonlar ("tarifler") üretir.

.NET'ten tanıdık örnekler

• StringBuilder, UriBuilder, SqlConnectionStringBuilder
• ASP.NET Core'daki WebApplication.CreateBuilder(args) ve HostBuilder

Avantajlar

• Okunabilir, akıcı (fluent) API: .WithX().WithY().Build()
• Build() içinde doğrulama yapılarak geçersiz nesne oluşması engellenir.
• Ürün immutable (değiştirilemez) tasarlanabilir.

Dezavantajlar

• Ek sınıf ve kod gerektirir; basit nesneler için aşırıdır.

Senaryo: Bir e-posta mesajı oluşturuyoruz. Alıcı ve konu zorunlu; CC, ek, öncelik gibi alanlar opsiyonel.

Adım 1 Product: değiştirilemez (immutable) Email sınıfı

Constructor internal olduğu için dışarıdan ancak builder ile oluşturulabilir.

public class Email
{
    public string To { get; }
    public string Subject { get; }
    public string Body { get; }
    public IReadOnlyList<string> Cc { get; }
    public IReadOnlyList<string> Attachments { get; }
    public bool IsUrgent { get; }

    internal Email(string to, string subject, string body, List<string> cc,
                   List<string> attachments, bool isUrgent)
    {
        To = to; Subject = subject; Body = body;
        Cc = cc; Attachments = attachments; IsUrgent = isUrgent;
    }

    public override string ToString() =>
        $"Kime: {To} | CC: {string.Join(", ", Cc)} | Konu: {Subject}" +
        $"{(IsUrgent ? " [ACİL]" : "")} | Ekler: {Attachments.Count} adet";
}

Adım 2 Fluent Builder

Her metot this döndürdüğü için çağrılar zincirlenebilir. Build() son kontrolleri yapar.

public class EmailBuilder
{
    private string? _to;
    private string? _subject;
    private string _body = "";
    private readonly List<string> _cc = new();
    private readonly List<string> _attachments = new();
    private bool _urgent;

    public EmailBuilder To(string address)      { _to = address; return this; }
    public EmailBuilder Subject(string subject) { _subject = subject; return this; }
    public EmailBuilder Body(string body)       { _body = body; return this; }
    public EmailBuilder Cc(string address)      { _cc.Add(address); return this; }
    public EmailBuilder Attach(string file)     { _attachments.Add(file); return this; }
    public EmailBuilder Urgent()                { _urgent = true; return this; }

    public Email Build()
    {
        if (string.IsNullOrWhiteSpace(_to))
            throw new InvalidOperationException("Alıcı zorunludur.");
        if (string.IsNullOrWhiteSpace(_subject))
            throw new InvalidOperationException("Konu zorunludur.");
        return new Email(_to, _subject, _body, new(_cc), new(_attachments), _urgent);
    }
}

Adım 3 Director: hazır tarifler

Sık kullanılan konfigürasyonları tek bir yerde toplar.

public static class EmailDirector
{
    public static Email MonthlyReport(string manager) =>
        new EmailBuilder()
            .To(manager)
            .Cc("finans@firma.com")
            .Subject("Aylık Rapor")
            .Body("Rapor ektedir.")
            .Attach("rapor.xlsx")
            .Build();
}

Adım 4 Kullanım

Tüm parçaları bir araya getiren istemci (client) kodu:

var email = new EmailBuilder()
    .To("ayse@firma.com")
    .Subject("Sunucu çöktü")
    .Cc("devops@firma.com")
    .Cc("cto@firma.com")
    .Attach("log.txt")
    .Urgent()
    .Build();
Console.WriteLine(email);

Console.WriteLine(EmailDirector.MonthlyReport("mehmet@firma.com"));

try
{
    new EmailBuilder().Subject("Alıcısız mesaj").Build();
}
catch (InvalidOperationException ex)
{
    Console.WriteLine($"Hata: {ex.Message}");
}

Konsol çıktısı

Kime: ayse@firma.com | CC: devops@firma.com, cto@firma.com | Konu: Sunucu çöktü [ACİL] | Ekler: 1 adet
Kime: mehmet@firma.com | CC: finans@firma.com | Konu: Aylık Rapor | Ekler: 1 adet
Hata: Alıcı zorunludur.

Kodda dikkat edilmesi gerekenler

• Kod kendi kendini belgeliyor: .Urgent() okununca ne yaptığı belli; new Email(..., true) ise belli değil.
• Doğrulama Build() içinde olduğu için eksik alanlı bir Email nesnesi asla oluşamaz.
• C#'ta basit durumlar için required property'ler ve object initializer (new Email { To = ... }) de bir alternatiftir; Builder, adımların ve doğrulamanın karmaşık olduğu durumlarda öne çıkar.